Dit artikel is geschreven door Michelle Vrolijk, eigenaresse van MichelleVrolijk.nl. Michelle is opgeleid tot en werkzaam als hondengedragsdeskundige. Ze werkt met puppies, puberhonden, volwassen (herplaats)honden en seniorhonden en geeft tevens regelmatig lezingen over diverse onderwerpen, allemaal hond-gerelateerd.
“PIJN BIJ HONDEN
Vroeg of laat krijgt (bijna) iedere hondeneigenaar ermee te maken: een hond met pijn. Omdat iedere hondeneigenaar dit aan het hart gaat, willen we pijn zo goed en zo snel mogelijk oplossen.
Echter, wat als pijn niet wordt opgemerkt? Wat als de hond ‘rustiger’ wordt, want tja, hij is een dagje ouder? En, als je hond nog steeds achter een balletje aanrent, valt het dan allemaal wel mee? En, kan een hond zich aanstellen?
Het zijn zo maar een paar vragen waar misschien niet iedereen bij stilstaat. Mede omdat een hond niet zelf naar een dierenarts kan gaan, is het belangrijk dat een eigenaar pijn goed herkent.
Wat is pijn?
Pijn is essentieel voor het behoud van leven, het heeft een signaalfunctie. Zodra we pijn (dreigen te) ervaren, zien we dit als waarschuwing. We komen direct in actie om het te voorkomen, te verminderen of weg te nemen. Denk bijvoorbeeld aan wrijven over je zere knie omdat je je zojuist gestoten hebt.
Wat valt eigenlijk onder pijn?
De meningen hierover verschillen. Valt bijvoorbeeld jeuk onder pijn? Er wordt wel eens gezegd dat jeuk erger is dan pijn en je zult maar de hele dag jeuk hebben. Of, een hond die panisch is voor vuurwerk, onweer en andere ‘vreemde’ geluiden. De één noemt dit stress, de ander noemt dit geestelijke nood.
Daarnaast kunnen pijn en geluidgevoeligheid met elkaar te maken hebben. Als je na een avondje stappen de volgende dag een kater hebt, dan ben je geluidgevoeliger dan normaal…
Pijn, angst, stress, ongemak en geestelijke nood; het zijn verschillende zaken maar ze liggen wel in elkaars verlengde en vaak gaan ze hand in hand. Pijn en gezondheidsproblemen geven stress, stress maakt gevoeliger voor angst, angst veroorzaakt weer stress, wat kan leiden tot (meer) gezondheidsproblemen en/of gedragsproblemen.
Acuut, chronisch, lichamelijk en/of geestelijk
Pijn kan acuut zijn, bijvoorbeeld een grasaar in het oor of een gebroken poot. Pijn kan ook chronisch zijn (of worden) zoals bijvoorbeeld darm- en spijsverteringsproblemen, artrose, heupdysplasie of elleboogdysplasie. Pijn kan ook mede afhangen van een herinnering. Bijvoorbeeld, als iemand als kind mishandeld is en daarbij regelmatig in het gezicht geslagen is, en hij moet als volwassene een kaakoperatie ondergaan, dan is er een reële kans dat hij dat minder makkelijk ondergaat, dan iemand die deze vroegere ervaring niet heeft. Dit kan tevens deels verklaren waarom ieder individu een andere pijngrens heeft.
Hoe herken je pijn?
Niet iedere hond laat pijn even duidelijk zien en veel honden lijden in stilte. Daarnaast is het belangrijk om naar het totale plaatje te kijken, bijvoorbeeld:
• Een hond kan rusteloos zijn omdat hij nodig moet plassen, of omdat hij overprikkeld is of omdat hij pijn heeft
en niet lang in dezelfde houding kan blijven liggen. Het kan ook een combinatie zijn van bijvoorbeeld pijn én
overprikkeldheid.
• Een hond kan hijgen omdat hij het warm heeft, of omdat hij zojuist een sprintje heeft getrokken, of omdat hij
pijn heeft. Het kan ook een combinatie zijn: bijvoorbeeld warm én pijn.
Hieronder vind je een aantal zaken waar je op kunt letten. Hierbij geldt dat veel voorbeelden een symptoom van pijn kunnen zijn, maar dat hoeft dus niet.
• Een hond kan vocaal reageren met janken, blaffen of grommen, bijvoorbeeld bij aanraking of bij het omdoen
van halsband of tuig.
• Hijgen.
• Trillen of bibberen.
• Verhoogde hartslag en ademhaling.
• (verandering in) Beweging:
o Regelmatig op de rug liggen rollen of ‘schurken’ in verband met bijvoorbeeld jeuk of een zere rug. o Zich heel regelmatig uitrekken of spelbogen maken.
o Een poot minder of in geheel niet belasten.
o Een meer weloverwogen en voorzichtige manier van bewegen.
o Niet willen lopen, of minder ver, of langzamer dan voorheen.
o Zich regelmatig verstappen, struikelen, ‘sloffen’ glijdt eerder uit, of evenwicht (bijna) verliezen.
o Waggelen.
o Stijfheid.
o Lopen in telgang.
o ‘Sleepvoetje’: nagels over de grond horen slepen, of ongelijke slijtage van nagels.
o Het (liever willen) vermijden van één bepaald type gangwerk.
o Staat moeilijker op of ‘opstart’problemen.
o Aarzelen of onzeker bij traplopen/niet willen traplopen.
o Niet meer in/uit de auto kunnen/willen springen.
o Schudden met hoofd/klapperen met oren.
o Kwispelt meer naar links of rechts.
• (verandering in) Houding:
o Houdt hoofd anders dan voorheen: bijvoorbeeld scheef of meer in verlengde van de rug. o Meer links of rechts geörienteerd bij bijvoorbeeld plassen of draaien.
o Een poot regelmatig anders dan ’recht onder het lichaam’.
o Regelmatig met bolle rug of opgetrokken buik staan.
• (verandering in) Gedrag: o Reactiever.
o Verandering voorkeur voeding/kluiven.
o Langer blijven liggen.
o Veranderde slaaphouding, rolt zich bijvoorbeeld minder vaak op en/of steeds andere slaaphouding
zoeken.
o Andere slaap/rustplek opzoeken of zich afzonderen.
o Warmere of juist koudere ligplekken kiezen dan voorheen.
o Niet meer willen zitten.
o Weinig tot geen eetlust.
o Lusteloos of juist rusteloos.
o (voor jouw hond) Onlogisch gedrag of plotseling ander gedrag.
o ‘Lastiger’, bijvoorbeeld: wil niet geborsteld worden, plots brommen bij nagels knippen etc.
o Minder enthousiast om mee te gaan voor een wandeling of minder plezier in z’n algemeenheid. o Veranderd spelgedrag.
• (verandering in) Uiterlijk:
o Vacht: dof, plukkig, extreem verharend, verkleuringen, kruinen, borstelen.
o Draagt staart uit het midden.
o Verschil in bespiering tussen voor- en achterhand.
o Verschil in bespiering tussen linker en rechter kant van het lichaam.
o Ogen: wallen onder ogen, fel, moe, dof, starend, hard, in zichzelf gekeerd, kwetsbaar, meer knipperen dan
voorheen, verwijde pupillen. • (verandering in) Geur:
o Adem. o Huid. o Vacht. o Oren.
Drie belangrijke oorzaken
Naast bijvoorbeeld erfelijke aandoeningen, zijn er drie belangrijke oorzaken voor gezondheidsproblemen in het algemeen, zowel lichamelijk als geestelijk. Hierbij kun je denken aan groot trauma, bijvoorbeeld door een aanrijding, maar ook aan klein trauma. Groot trauma kan niet altijd worden voorkomen, maar vooral microtrauma komt veel voor door dagelijkse activiteiten, terwijl dit het minst wordt onderkend en vaak kan worden voorkomen. Hierbij kun je denken aan:
• Toxinen.
• Trauma.
• Stress.
Het verschilt per hond waar hij het meest mee in aanraking komt en gevoelig voor is. Regelmatig is het een combinatie. En, elk van de drie, maakt weer gevoeliger voor één van de andere. Preventie is daarom een sleutelwoord in het algemeen. Hieronder vind je een paar voorbeelden:
• Beperk het aantal toxische stoffen, zoals:
o Je kunt je hond laten titeren, oftewel, vaccineer op maat, zie: //www.vaccicheck.nl/. Dit geldt ook voor puppies!
o Je kunt je hond op maat ontwormen, zie bijvoorbeeld: //wormbestrijding.nl/ .
o Gebruik anti-vlo en anti-teek producten ook op maat: //www.tekenradar.nl/ geeft een redelijk goed
beeld.
o Beperk daar waar mogelijk en passend reguliere medicatie. o Kies goede voeding en snacks, passend bij je hond!
• Een fokker kan ieder nest laten checken door bijvoorbeeld een holistische dierenarts; deze kijkt en werkt anders dan een reguliere dierenarts, hiermee wordt dus niet hetzelfde bedoeld. Zo’n bezoek kan bijvoorbeeld gecombineerd worden met een titertest, zoals hierboven uitlegd. Hierdoor wordt de hoeveelheid toxische stoffen beperkt.
• Het is belangrijk een goede balans tussen rust en ‘activiteit’ te vinden: voldoende beweging zonder overbelasting van het lichaam. Zo blijft het stressniveau en het risico op trauma’s zo laag mogelijk.
• Je kunt je hond standaard een aantal keren per jaar laten nakijken door een holistische dierenarts. Dit geldt voor sporthonden maar ook voor de doorsnee huishond. Zo ben je waarschijnlijk grote(re) problemen/trauma’s voor.
• Kijk naar oorzaken zodat je niet alleen symptomen bestrijdt. Een voorbeeld hiervan is het geven van antibiotica en/of prednison bij jeuk. Als de oorzaak stress en/of verkeerde voeding is, dan blijft het bij symptoombestrijding van de jeuk. Daarnaast wordt het probleem wellicht groter omdat het immuunsysteem extra wordt belast door het gebruik van genoemde medicatie.
• Een goed passend borsttuig in plaats van een halsband (als dat bij de hond past).
• Een stoffen of leren vaste lijn in plaats van een uitrollijn, slipketting of jachtlijn.
Twee praktijkvoorbeelden
1. Aanpakken Kong
Normaal gesproken pakt je hond een goed gevulde Kong blij aan, gaat ermee naar z’n mand en likt ‘em leeg. Op een dag pakt je hond de Kong aan en laat ‘em meteen weer vallen en de dag daarop gebeurt dit weer. Dan geeft dat te denken. Het kan een reden zijn om extra goed naar je hond te kijken om te zien of er iets speelt, zoals bijvoorbeeld pijn in de bek of in de nek, waardoor de hond de Kong niet goed kan aanpakken of vasthouden.
2. De pittige pup
Een fokker komt met een nest puppies bij de holistische dierenarts om ze te laten titeren en geeft daarbij tevens aan dat één bepaalde pup erg pittig is. Uit het lichamelijk/chiropractisch/osteopathisch onderzoek blijkt dat de betreffende pup een bewegingsbeperking heeft in de nek, bij één van de wervels, hetgeen flink zeer doet. Na de behandeling wordt de ‘pittige’ pup een ‘normale’ pup. En zo krijgt de pup een hele andere start en wellicht ook een heel ander leven.
Reguliere of complementaire dierenarts?
Als je vermoed dat je hond pijn heeft, dan kun je kiezen voor een reguliere dierenarts of voor een complementaire dierenarts. Of voor beiden. Wat de beste keuze is, hangt af van de reden waarom je een dierenarts nodig hebt. Voor de ene situatie kan een reguliere dierenarts de beste keus zijn en voor een andere situatie een complementair werkend dierenarts. En soms zijn beiden nodig, bijvoorbeeld in onderstaande situaties:
• Een hond met een gescheurde kruisband wordt eerst door een regulier werkend dierenarts of specialist geopereerd en gaat daarna naar een complementair werkend dierenarts voor hulp bij het afvoeren van de afvalstoffen (van het trauma en van de narcose), en om het bewegingspatroon te helpen optimaliseren.
• Bij vuurwerkangst kan zowel reguliere als complementaire medicatie ingezet worden. Daarnaast kan met een complementaire behandeling gewerkt worden aan de geluidsgevoeligheid door de zenuwvoorziening en vascularisatie van de hersenen te beïnvloeden.
Grenzen verleggen
Niet iedereen staat open voor het complementaire circuit. Ervaring leert echter dat wanneer iemand een hond met pijn heeft, en het wil niet vlotten met de oplossing, dat diegene verder zoekt en z’n grenzen verlegt. Het is daarom handiger als je vooraf goed op de hoogte bent van de diverse mogelijkheden, zowel regulier als complementair. Dan kun je vaak beter, sneller en doeltreffender handelen op het moment dat het nodig is.
Mensen groeien vaak mee in het feit dat een hond minder en minder kan. Echter, als het van de ene op de andere dag van 10 naar 5 gaat, dan accepteert men dat meestal niet, en gaat naar een dierenarts. Je kunt je dan ook afvragen waarom mensen de 5 wel accepteren als het maanden of misschien jaren heeft geduurd.
Pijn (leren) herkennen
Er is een groot verschil tussen kijken en echt zien. Om dit te illustreren is de volgende korte video van 1,5 minuut een aanrader: //www.youtube.com/watch?v=IGQmdoK_ZfY
De praktijk met honden
Regelmatig blijkt dat mensen veel over het hoofd zien in bovengenoemde video. Tevens blijkt dat als mensen wéten waar ze op moeten letten, dat ze het dan wél zien. Dit is zeker ook zo in het herkennen van pijn bij honden. Als mensen weten waar ze op moeten letten, dan zien ze wel.
Pijn en gedrag zijn met elkaar verbonden. Als je pijn bij je hond leert herkennen, dan kun je problemen eenvoudiger vermijden of oplossen. Dit versterkt tevens de band tussen jou en je hond, je hond voelt zich immers gehoord, begrepen en beschermd. Daarnaast is het eerlijk, en ook veiliger. Pijn kan immers een reden zijn voor een korter lontje. Net zoals bij mensen.
Ontgaat jou (n)iets?
In 2019 vindt de basisopleiding Pijn bij honden plaats. Het is een aanrader voor iedereen die beroeps- of hobbymatig met honden werkt. Diverse beroepsorganisaties kennen punten toe aan de opleidingen t.b.v. de professional. Vanzelfsprekend zijn hondeneigenaren die zich verder willen verdiepen in het welzijn van honden ook meer dan welkom. Meer informatie kun je vinden op: //michellevrolijk.nl/opleiding-pijn-bij-honden.html. Tijdig boeken betekent een vroegboekkorting van EUR 200.”
Credits
Dit artikel is geschreven door Michelle Vrolijk, eigenaresse van MichelleVrolijk.nl. Michelle is opgeleid tot en werkzaam als hondengedragsdeskundige. Ze werkt met puppies, puberhonden, volwassen (herplaats)honden en seniorhonden en geeft tevens regelmatig lezingen over diverse onderwerpen, allemaal hond-gerelateerd.